Σάββατο, 21/04/2018


news menu leftnews menu right
Πρωτοσέλιδο Ιωάννινα Απειλή για τις ορχιδέες η κατανάλωση σαλεπιού
Απειλή για τις ορχιδέες η κατανάλωση σαλεπιού Εκτύπωση E-mail
Τετάρτη, 28 Μαρτίου 2018 15:10

apeili28 3 18

Πρόγραμμα – «ασπίδα» για τους πληθυσμούς της Β. Πίνδου, θα υλοποιήσει το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων – Οι ιδιότητες του είδους «Orchis maculata», σύμφωνα με τον ηλεκτρονικό πανδέκτη που έχει δημιουργήσει το Εργαστήριο Φαρμακολογίας της Ιατρικής Σχολής

Βίκυ Κώστα

Πρόγραμμα – «ασπίδα» στην εξαφάνιση της ορχιδέας, λόγω κατανάλωσης σαλεπιού, πρόκειται να υλοποιήσει το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.

Πόσοι από εμάς γνωρίζουμε ότι το σαλέπι, το ζεστό και μυρωδάτο αυτό ρόφημα, γνωστό για τις ευεργετικές ιδιότητές του, αφού λειτουργεί ως αποσυμφορητικό του αναπνευστικού και ανακουφίζει από τον επίμονο βήχα, θωρακίζοντας το ανοσοποιητικό σύστημα, προέρχεται από τις ορχιδέες;

Το σαλέπι, ιδιαίτερα δημοφιλές στην Ανατολή, κυρίως στην Πόλη, αλλά και στη Βόρεια Ελλάδα, φτιάχνεται από τη σκόνη της αποξηραμένης ρίζας της ορχιδέας, η οποία είναι γνωστή στον λαό μας ως σερνικοβότανο, και χρησιμοποιείται σήμερα για την παρασκευή γλυκών (π.χ. στο παγωτό καϊμάκι) ή γίνεται ρόφημα.

Η Ελλάδα και η Τουρκία φιλοξενούν συνολικά σχεδόν 400 διαφορετικά είδη ορχιδέας, αρκετά από αυτά κοινά, μεγάλο όμως μέρος του πληθυσμού αγνοεί την ύπαρξή τους. Πολλά από τα είδη αυτά εμφανίζονται μόνο στην ανατολική Μεσόγειο και είναι ενδημικά των δύο χωρών, με περιορισμένη εμφάνιση και μικρούς πληθυσμούς.

Σήμερα, οι άγριες ορχιδέες αντιμετωπίζουν σημαντικές απειλές από παράγοντες, όπως η καταστροφή των βιοτόπων τους και η παράνομη συλλογή για την παρασκευή σαλεπιού.

Είναι χαρακτηριστικό, ότι για την παρασκευή ενός κιλού σκόνης σαλεπιού, απαιτούνται 1.000-4.000 βολβοί άγριων ορχιδεών.

Μέχρι σήμερα στην Ελλάδα, η παραγωγή σαλεπιού ήταν τοπική και περιορισμένη, τα τελευταία όμως χρόνια αυξάνεται, καθώς προβάλλεται πλέον ως παραδοσιακό προϊόν, προσθέτοντας μια ακόμα απειλή για τις άγριες ορχιδέες.

Με σκοπό την προστασία τους, το Πανεπιστήμιο θα εκπονήσει μελέτη των πληθυσμών ορχεοειδών που συλλέγονται στην περιοχή της Βόρειας Πίνδου. Τα είδη που θα τεθούν στο «μικροσκόπιο» είναι τα Dactylorhiza sambucina και Orchis mascula ssp. mascula, δύο από τα συνηθέστερα συλλεγόμενα για παραγωγή σαλεπιού είδη στην Ελλάδα.

Η μελέτη αυτή με τον επίσημο τίτλο «Εκτίμηση των επιπτώσεων της συλλογής ορχεοειδών (σαλέπι) στην αφθονία και τη δυναμική αυτοφυών πληθυσμών στη Βόρεια Πίνδο» θα χρηματοδοτηθεί από το Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς (ΕΣΠΑ) και συγκεκριμένα από το επιχειρησιακό πρόγραμμα «Ανάπτυξη Ανθρώπινου Δυναμικού, Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση» με το ποσό των 62.650 ευρώ.

Η πρόταση

Η πρόταση οργανώνεται γύρω από τρεις βασικούς άξονες:

(α) την εκτίμηση της τρέχουσας κατάστασης των πληθυσμών και των πιέσεων που αυτοί δέχονται

(β) τη διερεύνηση των κοινωνικο-πολιτισμικών προεκτάσεων του φαινομένου της συλλογής και του καθεστώτος διαχείρισης των ορχεοειδών, και

(γ) την μελέτη χωρικών προτύπων της αφθονίας και της δυναμικής των πληθυσμών.

Οι πρώτοι δύο άξονες προσεγγίζονται με επιτόπιες έρευνες πεδίου σε δυο διαφορετικές χρονικές περιόδους και με συνεντεύξεις στις τοπικές κοινότητες, ενώ ο τρίτος με τη στατιστική επεξεργασία των δεδομένων παρουσίας και αφθονίας των πληθυσμών των ειδών, και τη διερεύνηση των μοντέλων πρόβλεψης της δυναμικής των πληθυσμών. Σε αντίθεση με προγενέστερες μελέτες για τη διατήρηση ορχεοειδών, που χρησιμοποιούσαν μεθοδολογίες όπως η ανάλυση οικοθέσης, η νέα ερευνητική πρόταση στοχεύει σε μια νέα, βαθύτερη προσέγγιση του ζητήματος, συνδυάζοντας τα πεδία της πληθυσμιακής και πολιτισμικής οικολογίας.

Τα αποτελέσματα που θα προκύψουν θα συμβάλουν στην εκτίμηση των επιπτώσεων των ανθρωπογενών πιέσεων στη δυναμική των πληθυσμών των αυτοφυών ορχεοειδών, θα θέσουν τις βάσεις για το σχεδιασμό κατάλληλων σχεδίων διατήρησης και θα γεφυρώσουν την επιστημονική οικολογική γνώση με τις προσπάθειες αειφορικής διαχείρισης και διατήρησης των ειδών αυτών.

Η ημερομηνία λήξης του έργου ορίζεται η 31/01/2020.

Το είδος, σύμφωνα με τον ηλεκτρονικό πανδέκτη

Το είδος «Orchis maculata», είναι καταγεγραμμένο στον Ηλεκτρονικό πανδέκτη με τα φαρμακευτικά βότανα της Ηπείρου, που έχει δημιουργήσει το Εργαστήριο Φαρμακολογίας της Ιατρικής Σχολής (http://mediplantepirus.med.uoi.gr/pharmacology/plant_details.php?id=99).

Όπως σημειώνεται το Σερνικοβότανο, Σαλέπι, Ουρά του λαγού, Μυροσκέλλα, όπως είναι οι λαϊκές ονομασίες του, εντοπίζεται στο Σμόλικα, την Πίνδο και το Γράμμο.

Η ανθοφορία γίνεται από τον Ιούνιο έως τον Αύγουστο και η συγκομιδή από τον Σεπτέμβριο έως τον Νοέμβριο.

Στις φαρμακολογικές δράσεις – εφαρμογές, αναφέρονται τα εξής: «Χρησιμοποιείται ως μαλακτικό, τονωτικό, καταπραϋντικό και αντιδιαρροϊκό. Είναι μεγάλης θρεπτικής αξίας βότανο. Χορηγείται για την αντιμετώπιση φλεγμονωδών καταστάσεων του αναπνευστικού, κατά της πνευμονίας, της βρογχίτιδας, του άσθματος και της γρίπης. Στη λαϊκή ιατρική το διάλυμα του βοτάνου θεωρείται ότι καταπολεμά τις χρόνιες αϋπνίες, ενώ σε πολλές αγροτικές περιοχές χορηγείται υπό τη μορφή καταπλάσματος κατά της διόγκωσης των όρχεων, κατά των φλεγμονών του δέρματος και των δοθιηνών».

Το φυτό χορηγείται ως μαλακτικό και καταπραϋντικό, κυρίως για την θεραπεία φλεγμονών των οργάνων του αναπνευστικού, χορηγείται υπό τη μορφή διαλύματος των αποξηραμένων και κονιοποιημένων κονδύλων και της ρίζας (Σαλέπι) σε νερό με την προσθήκη ζάχαρης ή μελιού. Για την καταπολέμηση της χρόνιας αϋπνίας λαμβάνεται υπό τη μορφή εγχύματος ή αφεψήματος (τσάι: δύο κουταλιές του γλυκού ξηρό βότανο βράζει σε ένα ποτήρι νερό, δύο φλυτζάνια την ημέρα). Στη λαϊκή ιατρική εφαρμόζεται εξωτερικά σε φλεγμαίνουσες περιοχές του δέρματος υπό τη μορφή καταπλάσματος.

 

papastratos300x250